Μέθοδος ΑΒΑ: Χρησιμότητα στην Εκπαιδευτική Διαδικασία

aba

ABA (Εφαρμοσμένη Ανάλυση Της Συμπεριφοράς)

Χρωματιστά Μολύβια - Φθινόπωρο

Μπορείτε να παραγγείλετε το βιβλίο ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΑ ΜΟΛΥΒΙΑ εδώ https://goo.gl/GuhHRY

ABA (Applied Behavior Analysis)

Η Εφαρμοσμένη Ανάλυση της Συμπεριφοράς βασίζεται στις αρχές του συμπεριφορισμού, στις βασικές θεωρίες συμπεριφοράς που διατυπώθηκαν από τους Watson (1913), Thorndike (1921), Skinner (1938) και  άλλους. Στη δεκαετία του 1960 αυτές οι θεωρίες εφαρμόστηκαν στη δημιουργία εκπαιδευτικών πρακτικών για άτομα με αυτισμό. Στο παρελθόν τα περισσότερα προγράμματα που αναφέρονταν σε παιδιά με αυτισμό ήταν βασισμένα στο έργο που δημοσιεύτηκε από τον Ivar Lovaas στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Στα χρόνια, όμως, που ακολούθησαν πολλοί άλλοι ερευνητές όπως οι Jack Michael, PHD., Mark Sundberg, PHD., James Partington, PHD., εστίασαν το ενδιαφέρον τους στην ανάλυση του Skinner για την ανάλυση της συμπεριφοράς. ΑΒΑ είναι η επιστήμη της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης της Συμπεριφοράς. Η ανθρώπινη συμπεριφορά παρατηρείται, εντοπίζεται η αιτία που προκαλεί την συμπεριφορά και ανάλογα ενισχύεται ή εξαλείφεται.

Χρησιμότητα του ΑΒΑ Στην Εκπαιδευτική Διαδικασία

Δίνεται έμφαση στην κοινωνική μάθηση, και τονίζεται η επίδραση του κοινωνικού περιβάλλοντος στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Η έκδηλη συμπεριφορά είναι αυτή που έχει σημασία, που αξιολογείται και καθορίζεται η πρόοδος μέσω της διαδικασίας παρέμβασης. Δίνεται έμφαση στις μαθησιακές εμπειρίες για την εδραίωση μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς .

Οι ατομικές διαφορές θεωρούνται σημαντικές με αποτέλεσμα να δίνεται έμφαση στην ατομική αξιολόγηση και στη συνέχεια επιλέγονται τα ενισχυτικά κίνητρα που είναι αποτελεσματικά σε κάθε προσωπικότητα. Η επιβράβευση είναι πολύ σημαντικό μέρος της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης της Συμπεριφοράς. Κάθε μικρό κομμάτι μάθησης συνδέεται με ένα θετικό ενισχυτή, προκειμένου να επιδιώξουμε την επανάληψη της σωστής απόκρισης, που αποτελεί την επιθυμητή συμπεριφορά. Με αυτό τον τρόπο παρεμβαίνουμε στην ιδιοσυγκρασία του παιδιού, ανακαλύπτουμε τους ιδανικούς ενισχυτές για εκείνο και διατηρούμε τις επιθυμητές συμπεριφορές, ενώ είμαστε σε θέση να διδάξουμε νέες δεξιότητες. Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ αξιολόγησης και παρέμβασης δεδομένου ότι αυτό που μπορεί να αποτελεί θετικό ενισχυτή για τον ένα, για τον άλλο μπορεί να συμβαίνει το αντίθετο ή να μην έχει απολύτως καμία σημασία.

Πρόκειται για μια πρακτική μέθοδο διδασκαλίας που είναι αποτελεσματική στην αλλαγή της υπάρχουσας συμπεριφοράς. Ορίζουμε τη συμπεριφορά στόχο ( target behavior ), είναι η συμπεριφορά που θέλουμε να επιτύχουμε μετά την παρέμβασή μας. Καταγράφουμε την προβληματική συμπεριφορά, τη συμπεριφορά που θέλουμε να αλλάξουμε ή που θέλουμε να ενισχύσουμε με νέες δεξιότητες και δουλεύουμε πάνω σε αυτό.

Μετράμε τη συμπεριφορά ( measuring behavior ), καταγράφουμε τη συχνότητα, τις φορές που εμφανίζεται η συμπεριφορά σε συγκεκριμένο χρόνο. Η καταγραφή των δεδομένων είναι ουσιαστική για να διαπιστώσουμε την πρόοδο των παιδιών. Καταγράφονται οι σωστές  αποκρίσεις, οι λανθασμένες αποκρίσεις, οι βοήθειες που χρειάστηκαν να ενεργοποιηθούν, ο χρόνος αντίδρασης. Τα επόμενα βήματα ορίζονται με βάση τις καταγραφές της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Συμπεραίνουμε τι είναι αποτελεσματικό και τι όχι, τι χρειάζεται περισσότερη προσπάθεια και τι έχει κατακτηθεί.

aba

Η Διαδικασία της Μάθησης Μέσω του ΑΒΑ

Discrete trial training (DTT)

Η διαδικασία της διδασκαλίας βασίζεται σε μια λογική σειρά με βάση τις κατεκτημένες δεξιότητες. Ορίζονται οι στόχοι που πρόκειται να αποτελέσουν το πρόγραμμα και επιμερίζονται προκειμένου να διδαχτούν βήμα-βήμα. Η διαδικασία της διδασκαλίας περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες προσπάθειες-δοκιμές. Κάθε δοκιμή αποτελείται από μια σειρά τεσσάρων βημάτων.

  1. Δίνεται η οδηγία-εντολή.
  2. Ακολουθεί η απόκριση του παιδιού.
  3. Έχουμε τη συνέπεια, θετική ενίσχυση.
  4. Παύση.

Κάθε κύκλος που περιλαμβάνει ένα προηγούμενο, μια απόκριση και μια συνέπεια αποτελεί μια διδακτική προσπάθεια-δοκιμή (learning trial). Ακολουθούν πολλές επαναλήψεις του ίδιου κύκλου μέχρι την κατάκτηση του στόχου. Καταγραφούμε τη δεδομένη συμπεριφορά του παιδιού και την διαμορφώνουμε ανάλογα με τον επιθυμητό μας στόχο. Αυξάνουμε τις απαιτήσεις πριν επιβραβεύσουμε την συμπεριφορά. Ορίζουμε νέους στόχους με βάση τις υπάρχουσες κατακτημένες δεξιότητες. Δίνουμε βοήθεια για να αυξήσουμε τις σωστές αποκρίσεις. O θεραπευτής κατευθύνει το παιδί προκειμένου να κατακτήσει το στόχο. Η σωματική καθοδήγηση, η λεκτική βοήθεια είναι σημαντική προκειμένου το παιδί να μάθει σταδιακά να φτάνει στη σωστή απόκριση και γενικότερα στην επιθυμητή συμπεριφορά μόνο του. Στη συνέχεια μειώνουμε σταδιακά τη βοήθεια καθώς το κομμάτι της διδασκαλίας προχωράει, ώστε να μην υπάρχει εξάρτηση από τη συστηματική βοήθεια και το παιδί μαθαίνει να ακολουθεί το μονοπάτι που του έχουμε διδάξει χωρίς να το αφήνουμε αβοήθητο αρχικά, αλλά και χωρίς να το εγκλωβίζουμε, για αυτό και πρέπει να δίνουμε τόση βοήθεια, όση χρειάζεται και το παιδί να μάθει να ενεργεί αυτόνομα. Σταδιακά μειώνουμε τις βοήθειες μέχρι την κατάκτηση του στόχου χωρίς καμία απολύτως βοήθεια.

Οι δραστηριότητες μοιράζονται σε επιμέρους μικρότερα θέματα και διδάσκονται βήμα-βήμα. Όλα τα μικρότερα θέματα συνδέονται αντίστοιχα μεταξύ τους και αποτελούν τον κρίκο της αλυσίδας για την κατάκτηση του κάθε στόχου.

Εrrorless Learning

Βασικό κομμάτι ενός προγράμματος ABA  είναι η εφαρμογή της μεθόδου μείωσης των λαθών κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Σημαντικό είναι, λοιπόν, το πρόγραμμα να ξεκινάει από τη σωστή βάση και οι στόχοι να είναι ρεαλιστικοί και όχι να απέχουν από τις δυνατότητες του παιδιού. Είναι βασικό να σπάμε την εκπαιδευτική διαδικασία σε επιμέρους τμήματα, αλλά ακόμα ποιο σημαντική είναι η επιτυχία του παιδιού και η επιβράβευσή του.

Στόχος της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι η άμεση επιτυχία του παιδιού. Φροντίζουμε με αυτόν τον τρόπο να προλαβαίνουμε τις λανθασμένες επιλογές, πριν την εκδήλωσή τους. Δίνουμε άμεση βοήθεια, που αποτελεί άμεση διόρθωση, προκειμένου να αποφύγουμε τη σύγχυση με λανθασμένες επιλογές. Με αυτό τον τρόπο επιβραβεύουμε άμεσα το παιδί και του δίνουμε να καταλάβει τι του ζητείται να κάνει, προκειμένου να λάβει ξανά το θετικό ενισχυτή.

Μορφές Ενίσχυσης Μέσω του ΑΒΑ

Υπάρχουν δύο μορφές ενίσχυσης, η θετική και η αρνητική ενίσχυση. Και οι δύο μορφές ενισχυτών ενισχύουν σημαντικά τη συμπεριφορά. Στην περίπτωση που επιλέγουμε θετικό ενισχυτή προσθέτουμε (+) κάτι που αρέσει στο παιδί, φαγώσιμο, αγκαλιά, κάποιο παιχνίδι, λεκτική επιβράβευση. Στην περίπτωση της αρνητικής ενίσχυσης έχουμε την αφαίρεση (-) κάποιου πράγματος, που σε αυτή την περίπτωση δεν είναι ευχάριστο στο παιδί και δεν θέλει να κάνει.

Στην ΕΑΣ χρησιμοποιούμε τη θετική ενίσχυση. Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στο να κατανοήσουμε τι είναι η αρνητική ενίσχυση και πως μπορεί να επιδράσει στη συμπεριφορά του παιδιού. Το παιδί μπορεί να συμπεραίνει πώς να αποφύγει μια υποχρέωση ή μια κατάσταση συμπεριφερόμενο με συγκεκριμένο τρόπο. Μπορεί να χειριστεί διάφορες καταστάσεις με το δικό του τρόπο π.χ. ζητείται από το παιδί να πλύνει τα χέρια του πριν το φαγητό, όμως, η αντίδρασή του είναι αρνητική, κλαίει και έχει μια έντονη κρίση θυμού (tantrum). Εάν οι γονείς θεωρήσουν πως δεν χάθηκε και ο κόσμος να μην πλύνει μια φορά τα χέρια του, την επόμενη φορά θα έχουν να αντιμετωπίσουν πολύ σοβαρό πρόβλημα. Η παγίδα βρίσκεται στο γεγονός ότι την επόμενη φορά που το παιδί δεν θα θέλει να πλύνει τα χέρια του, ξέρει πώς να αντιδράσει. Έτσι ενισχύεται λανθασμένα μια αρνητική συμπεριφορά.

Σημειώνουμε:

  • Είναι σημαντικό η θετική ενίσχυση να δίνεται στο σωστό χρόνο και να είναι έτσι απόλυτα κατανοητό από το παιδί για ποιο λόγο επιβραβεύεται. Η επιβράβευση ακολουθεί αμέσως μετά από μια συμπεριφορά στόχο.
  • Ελέγχουμε το χρόνο που μπορεί να καταναλωθεί κατά τη διάρκεια της επιβράβευσης π.χ αν πρόκειται για κάτι φαγώσιμο, δίνουμε πολύ μικρές ποσότητες. Έτσι δεν αποσπάται η προσοχή του παιδιού για μεγάλο χρονικό διάστημα.
  • Καθώς το παιδί σταδιακά μαθαίνει να συνεργάζεται, μπορούμε να περιορίσουμε τους ενισχυτές που αποτελούν φαγώσιμα ή αντικείμενα και χρησιμοποιούμε λεκτική επιβράβευση.  Αυτό συμβαίνει και για πρακτικούς λόγους καθώς οι πρώτοι ενισχυτές μπορεί να μην είναι πάντοτε διαθέσιμοι.

Τι περιλαμβάνει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ΕΑΣ

Ένα πρόγραμμα ΕΑΣ που αναφέρεται σε παιδιά με αυτισμό εφαρμόζει όλες αυτές τις μεθόδους για να διδαχτούν γνώσεις και νέες δεξιότητες όσον αφορά τους τομείς που παρουσιάζουν δυσκολία. Στόχος του προγράμματος είναι τα παιδιά να αρχίσουν να μαθαίνουν σιγά-σιγά και να αποκτούν γνώσεις, που θα μπορέσουν να χρησιμοποιήσουν αυθόρμητα στο σωστό πλαίσιο. Παράλληλα κάποια στιγμή θα είναι έτοιμα να ενταχθούν στο σχολείο στο κατάλληλο τμήμα γι’ αυτά τα παιδιά.

Εφόσον γίνει η αξιολόγηση, θα διαμορφωθεί το ατομικό πρόγραμμα του κάθε παιδιού ανάλογα με τις ανάγκες του και θα περιλαμβάνει όλους τους τομείς, που είναι πιθανόν να χρειάζεται ειδική παρέμβαση, όπως είναι:

  • Έκφραση της γλώσσας
  • Κατανόηση της γλώσσας
  • Αυθόρμητος λόγος
  • Καθημερινές ρουτίνες
  • Εκπαιδευτικές γνώσεις
  • Γενίκευση
  • Παιχνίδι
  • Κοινωνικοποίηση
Πηγή:http://www.autismdikepsy.gr/el/page/intervention

Ελένη Γ. Κοντοπούλου

MSc Ειδική Παιδαγωγός

www.pencilcase.edu.gr

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *